Files
group_fqcd_jr/app/service/risk_scan_service.py
T
lzf_0626 24de6c34f7 fix(risk): 扫描健壮性——脏数据不再中断整批,调度器重启后仍会执行
docs/25 P0 的后两项,都属于"风控看起来在工作、其实没在跑"那一类。

**② 一条脏数据中断整批**
_level_value 原先直接 int(level.replace(prefix, "")):等级字段只要有一条不是
R1-R5 / C1-C5(例如写了「中风险」),就抛 ValueError 并冒到 scan() 的兜底 → **整批
rollback**,本次扫描前面已经生成的预警全部作废。数据脏属于运维问题,不该升级成
"整个风控停摆"。

改为返回 int | None;调用点跳过该条并记 warning(带上 transaction_id 与两个原始值,
便于运维直接定位)。顺带把 
eplace 换成 
emoveprefix:原先 "R2R" 会被错当成 2,
现在只去掉开头那一个前缀字符。

**③ 调度器重启后永不执行**
last_run_at 只存在内存里,重启后为 None,而 _is_due 此时返回
config.run_immediately(默认 False)⇒ 重启后 _is_due 恒为假,**调度器形同虚设,
而且没有任何告警**。

改为"从未跑过即视为 due":多跑一次的最坏后果是重复扫描,而扫描每条规则都先 _exists
查重、外层还有 MySQL 级锁;反过来"不跑"的后果可能是永远不跑。
config.run_immediately 不再承担"首次是否执行"的语义(它原本想表达"启动后别马上跑",
但那与"永远不跑"在实现上无法区分),字段保留以免破坏既有配置。

新增 tests/unit/service/test_risk_scan_robustness.py(6 条):脏数据返回 None 而不抛异常、
R2R 不被过度剥离、首次必 due(哪怕 run_immediately=False)、以及间隔前后的判定。

ruff / mypy(136 文件) / 622 unit+contract / 29 integration 全绿。
2026-09-11 13:35:58 +08:00

515 lines
22 KiB
Python
Raw Blame History

This file contains ambiguous Unicode characters
This file contains Unicode characters that might be confused with other characters. If you think that this is intentional, you can safely ignore this warning. Use the Escape button to reveal them.
"""风控规则扫描与预警生成 Service。
扫描只读取交易、资金、持仓、客户、产品和工单事实;写入仅限预警和审计。
规则扫描不负责通知外发,也不在 Web 进程中启动定时任务。
"""
from __future__ import annotations
import asyncio
import logging
from datetime import UTC, date, datetime, timedelta
from decimal import Decimal
from typing import Any
from uuid import uuid4
from sqlalchemy import Select, func, select
from sqlalchemy.ext.asyncio import AsyncSession
from app.core.contracts import RequestContext
from app.core.errors import AgentError, ConflictAgentError
from app.core.timeutil import local_date, local_hour
from app.model.audit import InteractionAudit
from app.model.fund import (
FundCapitalFlow,
FundCustomerProfile,
FundProduct,
FundRiskAlert,
FundTransaction,
)
from app.model.risk import RiskLoginRecord, RiskUser, RiskWorkOrder
from app.service.authorization_service import AuthorizationService
from app.service.risk_notification_service import RiskNotificationService
HIGH_RISK = "高"
MEDIUM_RISK = "中"
LOW_RISK = "低"
RISK_ORDER = {LOW_RISK: 0, MEDIUM_RISK: 1, HIGH_RISK: 2}
_scan_lock = asyncio.Lock()
logger = logging.getLogger(__name__)
class RiskScanBusyError(ConflictAgentError):
"""同一进程内已有扫描任务执行。"""
class RiskScanError(AgentError):
"""规则扫描失败。"""
code = "AGENT_INTERNAL_ERROR"
status_code = 500
class RiskRuleEngine:
"""五条当前启用风控规则的只读判定和预警构造。"""
def __init__(self, session: AsyncSession) -> None:
self.session = session
self._handler_id: int | None = None
async def refresh_alerts(self) -> list[FundRiskAlert]:
self._handler_id = await self._risk_operator_id()
alerts: list[FundRiskAlert] = []
alerts.extend(await self._fast_in_fast_out())
alerts.extend(await self._suitability_mismatch())
alerts.extend(await self._elderly_redemption())
alerts.extend(await self._low_risk_night_trade())
alerts.extend(await self._auto_investment_false_positive())
alerts = self._merge_same_transaction_alerts(alerts)
for alert in alerts:
self.session.add(alert)
self.session.add(InteractionAudit(
actor_type="system",
target_customer_id=alert.customer_id,
portal="api",
action_type="risk_alert_created",
detail={"alert_no": alert.alert_no, "rule_codes": alert.trigger_rule_codes},
created_at=datetime.now(UTC).replace(tzinfo=None),
))
await self.session.flush()
return alerts
async def _fast_in_fast_out(self) -> list[FundRiskAlert]:
alerts: list[FundRiskAlert] = []
transactions = await self._scalars(
select(FundTransaction).where(FundTransaction.transaction_type == "赎回")
)
for transaction in transactions:
if transaction.confirmed_at is None or transaction.amount is None:
continue
capital = await self.session.scalar(
select(FundCapitalFlow)
.where(
FundCapitalFlow.customer_id == transaction.customer_id,
FundCapitalFlow.flow_type == "入金",
FundCapitalFlow.status == "成功",
FundCapitalFlow.settled_at.is_not(None),
FundCapitalFlow.settled_at <= transaction.confirmed_at,
FundCapitalFlow.settled_at >= transaction.confirmed_at - timedelta(days=3),
)
.order_by(FundCapitalFlow.settled_at.desc())
.limit(1)
)
if capital is None or capital.amount <= 0:
continue
ratio = Decimal(transaction.amount) / Decimal(capital.amount)
if ratio >= Decimal("0.8") and transaction.amount >= 500000 and not await self._exists(
transaction.id, "RW-003"
):
alerts.append(self._build_alert(
transaction=transaction,
alert_type="大额快进快出",
level=HIGH_RISK,
rules=["RW-003"],
summary=(
f"3 日内入金 {capital.amount:.0f} 元后赎回 "
f"{transaction.amount:.0f} 元,赎回比例 {ratio:.2%}。"
),
priority=98,
event_status="正在发生",
evidence={
"product_id": transaction.product_id,
"capital_flow_id": capital.id,
"flow_no": capital.flow_no,
"ratio": str(ratio),
},
))
return alerts
async def _suitability_mismatch(self) -> list[FundRiskAlert]:
alerts: list[FundRiskAlert] = []
transactions = await self._scalars(
select(FundTransaction).where(FundTransaction.transaction_type == "申购")
)
for transaction in transactions:
customer = await self.session.get(RiskUser, transaction.customer_id)
product = await self.session.get(FundProduct, transaction.product_id)
work_order = (
await self.session.get(RiskWorkOrder, transaction.work_order_id)
if transaction.work_order_id is not None
else None
)
if (
customer is None
or product is None
or not customer.investor_type
or await self._exists(transaction.id, "RW-007")
):
continue
product_level = _level_value(product.risk_level, "R")
customer_level = _level_value(customer.investor_type, "C")
if product_level is None or customer_level is None:
# 等级字段脏(不是 R1-R5 / C1-C5)。**跳过这一条**,而不是让整个扫描挂掉:
# 原先 `_level_value` 直接 `int(...)`,一条脏数据抛 ValueError 会冒到
# `scan()` 的兜底 → 整批 rollback,前面规则扫出来的预警全部白做。
# 数据脏属于运维问题,不该升级成"整个风控停摆"。
logger.warning(
"跳过等级字段异常的记录:transaction_id=%s risk_level=%r investor_type=%r",
transaction.id,
product.risk_level,
customer.investor_type,
)
continue
gap = product_level - customer_level
missing_trace = (
(
product.risk_disclosure_required
and (
work_order is None
or work_order.risk_disclosure_ack_at is None
)
)
or (
product.second_confirmation_required
and (
work_order is None
or work_order.second_confirmation_at is None
)
)
or (
product.recording_required
and (work_order is None or not work_order.recording_reference)
)
)
if gap > 0 and missing_trace:
level = HIGH_RISK if gap >= 2 else MEDIUM_RISK
alerts.append(self._build_alert(
transaction=transaction,
alert_type="适当性错配",
level=level,
rules=["RW-007"],
summary=(
f"{customer.investor_type} 客户购买 "
f"{product.risk_level} 产品,交易留痕不完整。"
),
priority=90 if level == HIGH_RISK else 70,
event_status="刚刚发生",
evidence={
"product_id": product.id,
"level_gap": gap,
"work_order_id": transaction.work_order_id,
},
))
return alerts
async def _elderly_redemption(self) -> list[FundRiskAlert]:
alerts: list[FundRiskAlert] = []
transactions = await self._scalars(
select(FundTransaction).where(FundTransaction.transaction_type == "赎回")
)
for transaction in transactions:
if transaction.confirmed_at is None or transaction.amount is None:
continue
profile = await self.session.get(FundCustomerProfile, transaction.customer_id)
age = _age(profile.birth_date) if profile else 0
if profile is None or age < 65 or transaction.amount < 300000:
continue
average = await self.session.scalar(
select(func.avg(FundTransaction.amount)).where(
FundTransaction.customer_id == transaction.customer_id,
FundTransaction.id != transaction.id,
FundTransaction.confirmed_at >= transaction.confirmed_at - timedelta(days=365),
)
)
if average is None or transaction.amount < Decimal(average) * 3:
continue
login = await self.session.scalar(
select(RiskLoginRecord)
.where(
RiskLoginRecord.user_id == transaction.customer_id,
RiskLoginRecord.login_result == "成功",
RiskLoginRecord.login_at <= transaction.confirmed_at,
)
.order_by(RiskLoginRecord.login_at.desc())
.limit(1)
)
if login is not None and not login.is_common_device and not await self._exists(
transaction.id, "RW-012"
):
alerts.append(self._build_alert(
transaction=transaction,
alert_type="老年客户异常大额赎回",
level=HIGH_RISK,
rules=["RW-012"],
summary=(
f"{age} 岁客户赎回 {transaction.amount:.0f} 元,"
"超过历史均值且使用非常用设备。"
),
priority=96,
event_status="正在发生",
evidence={
"product_id": transaction.product_id,
"age": age,
"device_id": login.device_id,
},
))
return alerts
async def _low_risk_night_trade(self) -> list[FundRiskAlert]:
alerts: list[FundRiskAlert] = []
for transaction in await self._scalars(select(FundTransaction)):
if (
transaction.confirmed_at is not None
# 必须按**北京时间**判断"凌晨":库里存 UTC,直接取 .hour 会让
# [0,6) UTC 变成北京 08:00–14:00,整条规则判的是上午(docs/25 P1 #6)。
and 0 <= local_hour(transaction.confirmed_at) < 6
and transaction.amount is not None
and transaction.amount <= 10000
and not await self._exists(transaction.id, "RW-015")
):
alerts.append(self._build_alert(
transaction=transaction,
alert_type="非正常时段小额操作",
level=LOW_RISK,
rules=["RW-015"],
summary=f"凌晨时段发生 {transaction.amount:.0f} 元交易,金额较小。",
priority=20,
event_status="盘后预警",
evidence={
"product_id": transaction.product_id,
"hour": transaction.confirmed_at.hour,
},
))
return alerts
async def _auto_investment_false_positive(self) -> list[FundRiskAlert]:
alerts: list[FundRiskAlert] = []
transactions = await self._scalars(
select(FundTransaction).where(FundTransaction.work_order_id.is_not(None))
)
for transaction in transactions:
work_order = await self.session.get(RiskWorkOrder, transaction.work_order_id)
if (
work_order is not None
and work_order.channel in {"定投", "自动定投"}
and not await self._exists(transaction.id, "RW-018")
):
alerts.append(self._build_alert(
transaction=transaction,
alert_type="频繁交易初筛",
level=LOW_RISK,
rules=["RW-018"],
summary="近 30 天交易频率较高,但交易来自有效定投工单。",
priority=10,
event_status="盘后预警",
evidence={
"product_id": transaction.product_id,
"work_order_no": work_order.work_order_no,
"channel": work_order.channel,
},
))
return alerts
def _build_alert(
self,
*,
transaction: FundTransaction,
alert_type: str,
level: str,
rules: list[str],
summary: str,
priority: int,
event_status: str,
evidence: dict[str, object],
) -> FundRiskAlert:
now = datetime.now(UTC).replace(tzinfo=None)
return FundRiskAlert(
id=_new_alert_id(),
alert_no=f"AL{uuid4().hex[:12].upper()}",
customer_id=transaction.customer_id,
related_transaction_id=transaction.id,
related_order_id=transaction.order_id,
related_work_order_id=transaction.work_order_id,
alert_type=alert_type,
alert_level=level,
trigger_rule_codes=rules,
evidence_summary=summary,
evidence_snapshot=evidence,
priority_score=priority,
event_status=event_status,
status="待处理",
ack_status="未确认",
handler_id=self._handler_id,
due_at=now + timedelta(minutes=30) if level == HIGH_RISK else None,
is_escalated=0,
created_at=now,
updated_at=now,
)
async def _exists(self, transaction_id: int, rule_code: str) -> bool:
return await self.session.scalar(
select(FundRiskAlert.id).where(
FundRiskAlert.related_transaction_id == transaction_id,
FundRiskAlert.trigger_rule_codes.contains([rule_code]),
)
) is not None
async def _risk_operator_id(self) -> int | None:
value = await self.session.scalar(
select(RiskUser.id)
.where(RiskUser.employee_role == "risk_operator", RiskUser.status == "正常")
.order_by(RiskUser.id.asc())
.limit(1)
)
return int(value) if value is not None else None
async def _scalars(self, statement: Select[Any]) -> list[Any]:
result = await self.session.scalars(statement)
return list(result.all())
@staticmethod
def _merge_same_transaction_alerts(alerts: list[FundRiskAlert]) -> list[FundRiskAlert]:
grouped: dict[int | None, list[FundRiskAlert]] = {}
for alert in alerts:
grouped.setdefault(alert.related_transaction_id, []).append(alert)
merged: list[FundRiskAlert] = []
for transaction_id, items in grouped.items():
if transaction_id is None or len(items) == 1:
merged.extend(items)
continue
primary = max(items, key=lambda item: item.priority_score)
primary.trigger_rule_codes = list(
dict.fromkeys(code for item in items for code in item.trigger_rule_codes)
)
primary.evidence_summary = ";".join(item.evidence_summary for item in items)
primary.evidence_snapshot = {
"product_id": primary.evidence_snapshot.get("product_id"),
"merged_alerts": [
{"alert_type": item.alert_type, "evidence": item.evidence_snapshot}
for item in items
],
}
primary.alert_level = max(
(item.alert_level for item in items),
key=RISK_ORDER.__getitem__,
)
primary.priority_score = max(item.priority_score for item in items)
merged.append(primary)
return merged
class RiskScanService:
def __init__(
self,
session: AsyncSession,
*,
rule_engine: RiskRuleEngine | None = None,
notification_service: RiskNotificationService | None = None,
notification_enabled: bool = True,
notification_email: str | None = None,
mail_enabled: bool = False,
) -> None:
self.session = session
self.rule_engine = rule_engine or RiskRuleEngine(session)
self.notification_service = notification_service or RiskNotificationService(session)
self.notification_enabled = notification_enabled
self.notification_email = notification_email
self.mail_enabled = mail_enabled
async def scan(self, context: RequestContext) -> dict[str, int | str]:
await AuthorizationService.require(context, "risk:alert:scan")
if _scan_lock.locked():
raise RiskScanBusyError("规则扫描正在执行,请稍后重试")
async with _scan_lock:
try:
alerts = await self.rule_engine.refresh_alerts()
notification_count, notification_failure = await self._create_notifications(alerts)
await self.session.commit()
except Exception as error:
await self.session.rollback()
raise RiskScanError("规则扫描失败") from error
result: dict[str, int | str] = {
"message": "规则扫描完成",
"created_count": len(alerts),
"high_risk_count": sum(alert.alert_level == HIGH_RISK for alert in alerts),
"notification_count": notification_count,
}
if notification_failure:
# 通知失败**不回滚**预警(预警已经生成、比通知重要),但必须让调用方看见。
# 原先这里无处可查:外面只拿到 notification_count=0,分不清"这批预警本来
# 就不用通知"和"高风险通知创建失败了"——而后者意味着处置链路的第一环断了,
# 扫描却报"完成"。
result["notification_failure"] = notification_failure
result["message"] = "规则扫描完成,但高风险通知创建失败"
return result
async def _create_notifications(self, alerts: list[FundRiskAlert]) -> tuple[int, str]:
"""为高风险预警创建通知记录,返回 `(创建条数, 失败原因)`。
**失败原因必须交给调用方。** 原先这里失败时 `return 0`,而"无需通知"(没有高风险
预警、或通知功能关闭)也返回 0 —— 外面根本分不清两者。风控里这个区别很要紧:
通知没发出去等于处置链路的第一环断了,而扫描依旧报"完成"。
失败**不回滚**预警本身:预警已经生成、比通知重要,不该因为通知写失败就丢掉。
"""
if not self.notification_enabled:
return 0, ""
high_risk = [alert for alert in alerts if alert.alert_level == HIGH_RISK]
if not high_risk:
return 0, ""
try:
async with self.session.begin_nested():
count = 0
for alert in high_risk:
title = f"高风险预警:{alert.alert_type}"
self.notification_service.create_in_app(
alert,
receiver_user_id=alert.handler_id,
title=title,
content=alert.evidence_summary,
)
count += 1
if self.notification_email:
self.notification_service.create_mail_record(
alert,
receiver_email=self.notification_email,
title=title,
content=alert.evidence_summary,
mail_enabled=self.mail_enabled,
)
count += 1
return count, ""
except Exception as error:
logger.exception("高风险通知记录创建失败,预警扫描继续提交")
return 0, f"{type(error).__name__}: {error}"[:200]
def _new_alert_id() -> int:
"""生成非零 63 位正整数;预警表主键不自增。"""
return uuid4().int & ((1 << 63) - 1) or 1
def _age(birth_date: date | None) -> int:
if birth_date is None:
return 0
# 用**北京时间**的今天:原先用 UTC 日期,而研判侧用服务器 date.today(),
# 两处口径不一致会让同一客户在生日边界上差一岁(docs/25 P1 #6)。
today = local_date(datetime.now(UTC))
return today.year - birth_date.year - (
(today.month, today.day) < (birth_date.month, birth_date.day)
)
def _level_value(level: str, prefix: str) -> int | None:
"""把 "R2" / "C3" 解析成 2 / 3;格式不符返回 None,**不再抛异常**。
原先写的是 `int(level.replace(prefix, ""))`:一条脏数据(等级字段写了「中风险」之类)
就会抛 ValueError,一路冒到 `scan()` 的兜底 → **整批 rollback**,这次扫描前面已经
生成的预警全部作废。数据脏是运维问题,不该升级成"整个风控停摆"。
用 `removeprefix` 而不是 `replace`:只去掉开头那一个前缀字符,
`"R2R"` 这种脏值不会被错当成 2。(没有前缀的 `"2"` 仍能解析——历史数据可能不带前缀。)
"""
digits = level.strip().upper().removeprefix(prefix.upper())
return int(digits) if digits.isdigit() else None